21.11.2023 | Redaktor

Rodzina Kohs-Bierenbaum

Jakiś czas temu na jednym z serwisów aukcyjnych natknęłam się na kartkę, którą 16 stycznia 1893 roku wysłała z Brzeska Blume Rosa Kohs. Tej informacji starczyło, żeby w znacznym stopniu odtworzyć historię jeszcze jednej żydowskiej rodziny z Brzeska. W chwili napisania tego listu Blume Rosa miała 34 lata i wychowywała już dziewięcioro dzieci. Najwyraźniej oprócz ojczystego jidysz potrafiła nie tylko mówić, lecz i pisać w języku niemieckim.

Kartka, którą Blume Rosa Kohs wysłała z Brzeska w 1893 roku. Zdjęcie ze strony ebay.pl

Dawid Kohs, urodzony w Brzesku w 1856 roku syn Jozefa i Sary Kohs, i Bluma Rosa Bierenbaum, urodzona w 1859 roku w Jadownikach córka Nachima Beera i Chany Ruchli Bierenbaum, pobrali się tylko w obecności rabina. Ponieważ ich małżeństwo nie było oficjalnie zarejestrowane (co było dosyć powszechne w tamtych czasach), ich dzieci były zapisywane w księgach metrykalnych jako „nieślubne” i mieli nosić nazwisko matki.

Dawid Kohs i Blume Rosa Bierenbaum mieli 10 dzieci. Pierwszy syn, Isaak Schaja, urodził się w Brzesku w 1877 roku. Tuż po tym rodzina przeprowadziła się do Nowego Wiśnicza, gdzie urodziła się kolejna czwórka dzieci: Nachum Beer (1878), Leib (1880), Taube (1882) i Samuel Aron (1884). Rodzina znów się przeprowadziła, i kolejne dziecko, córka Marjem, urodziła się w Jaworznie w 1886 roku. Na końcu rodzina osiadła w Brzesku, gdzie przyszli na świat Sara (1888), Jozef (1891-1910), Eilijukim (1892) i Efroim (1898). W akcie urodzenia ostatniego syna Efroima jest zapisane, że Dawid Kohs był właścicielem domu w Brzesku – najprawdopodobniej tego, w którym urodził się Efroim, # 132, na obecnej ulice Adama Mickiewicza.

Niestety, los tej rodziny był równie tragiczny jak większości brzeskich Żydów. Tylko rodzice zdążyli dożyć sędziwego wieku i umrzeć śmiercią naturalną: Dawid Kohs zmarł 9 maja 1939 roku w wieku 83 lat, a Blume Rojze – dokładnie pół roku później, 9 listopada. Najprawdopodobniej macewy na ich grobach nigdy nie powstały – zwykle nagrobki stawiano w pierwszą rocznice śmierci. Ale na cmentarzu w Brzesku przetrwały macewy obydwóch rodziców Dawida Kohsa – zmarłych w tym samym 1886 roku Josefa i Chaji Sary z domu Steger

Macewa Josefa Kohsa, syna Jehudy Leiba i Sary, zmarłego w Brzesku 14 kwietnia 1886 roku w wieku 62 lat. Zdjęcie z bazy danych Fundacji Dokumentacji Cmentarzy Żydowskich.
Macewa Chaji Sary Kohs, córki Dawida i Tauby Steger, żony Josefa Kohsa, zmarłej 20 czerwca 1886 roku w wieku 47 lat. Zdjęcie z bazy danych Fundacji Dokumentacji Cmentarzy Żydowskich.

Dzięki świadectwom złożonym w Jad WaSzem i danym z kilku archiwów, udało się zebrać trochę informacji o losie dzieci i wnuków Dawida Kohsa i Blumy Rojzy Bierenbaum.

Ich syn Nachum Beer przeprowadził się do niewielkiego miasta Miskolc na Węgrzech. Był właścicielem sklepu. Podczas wojny był deportowany na Ukrainę i został zamordowany razem z żoną i piątka dzieci w okolicach miasta Kamieniec Podolski.

W tym samym mieście na Węgrzech zamieszkał również młodszy brat Nachuma Bera, Samuel Aron. Został zamordowany.

Eilijukim Kohs/Bierenbaum mieszkał na stałe w Berlinie, skąd został deportowany do Rygi. Zginął 18 sierpnia 1942 roku.

Lista osób deportowanych z Niemiec do Rigi 15 sierpnia 1942 roku. Pod numerem 533 widnieje Elias (Eilijukim) Birnbaum urodzony w Brzesku 2 grudnia 1892 roku. Zdjęcie z bazy danym archiwum Arolsen

Wiem, że przeżyła wojnę Marjem Vogelhut z domu Kohs/Bierenbaum. Marjem wyszła za mąż za Szymona Vogelhuta z Poręby Spytkowskiej w 1908 roku. Ich pierwsze dwie córki urodziły się w Brzesku; później rodzina przeprowadziła się do Gdańska. Córki Regina, Hilda i Sara zostały zamordowane w warszawskim getcie.

Wnuczka Blumy Rojzy Kohs/ Bierenbaum, Sara Shliferstein z mężem i synem Robertem. Zginęli w warszawskim getcie. Zdjęcie z archiwum Jad WaSzem.
Wnuczka Blumy Rojzy Kohs/ Bierenbaum, Hilda Meir z mężem Heinzem. Mieszkała w Warszawie. Zginęła razem z mężem i córką Helgą. Zdjęcie z archiwum Jad WaSzem.

Przeżył wojnę najmłodszy syn Dawida Kohsa i Blumy Rojze Bierenbaum, Efroim, który w latach 1911-1913 uczęszczał do brzeskiego gimnazjum. Przed wojną Efroim wyemigrował do Niemiec, tam ożenił się z Klarą z domu Knopf. Udało mu się wyemigrować do Palestyny razem z żoną i dwójką dzieci, Manfredem (ur. w 1927) i Noemi (ur. w 1933) w kwietniu 1939 roku.

Efroim Bierenbaum. Zdjęcie ze strony https://www.archives.gov.il/en

Na razie nie udało się ustalić, co spotkało pozostałych dzieci Dawida Kohsa i Blumy Rojze Bierenbaum.

Niech będzie błogosławiona pamięć wszystkich zamordowanych.

© Anna Brzyska, 2023