29.03.2026 | Redaktor

Przedwojenni żydowscy uczniowie i absolwenci brzeskiego gimnazjum, którzy przeżyli II wojnę światową

Dzięki pracy w kilku archiwach udało się ustalić, że 36 przedwojennym żydowskim uczniom i uczennicom brzeskiego gimnazjum udało się przeżyć wojnę, w większości na terenie ZSRR albo dlatego, że wyjechali z Polski przed 1939 rokiem.

1. Sara Feigel Bienstock

Urodzona w Brzesku 7 lipca 1906 roku, córka Mojżesza i Sussli z domu Gelberger/Vogelhut. Uczęszczała do brzeskiego gimnazjum w latach 1916-1923. W 1939 roku wyszła za mąż za Henryka Grunberga z Rzeszowa, urodziła syna Jerzego w Krakowie w 1942 roku. Była w getcie w Krakowie, później w obozie koncentracyjnym w Płaszowie. Cała rodzina ocalała, po wojnie byli w obozie dla uchodźców w Niemczech.

Podanie o pomoc rodziny Grunberg, rodziców Heinricha Grunberga i Sary z domu Bienstock i syna Jerzego, 1950. Zdjęcie z bazy danych Arolsen.

2. Birnbaum/Kohs Efroim

Urodzony w Brzesku 20 stycznia 1898 roku, syn Dawida Kohsa i Blumy Rojzy Birnbaum z Jadownik. Uczęszczał do gimnazjum w latach 1911-1913. Mieszkał najpierw w Brzesku, później w Niemczech. Ożenił się z Klarą Knopf, miał dwoje urodzonych w Berlinie dzieci, Manfreda (ur. w 1927) i Noemi (ur. w 1933). W listopadzie 1938 roku wyemigrował razem z rodziną do Palestyny.

Efroim Birnbaum, zdjęcie z podania o przyznanie obywatelstwa, 1942, państwowe archiwum w Izraelu

3. Birnbaum Eliasz

Urodzony w Zakliczynie 24 sierpnia 1900 roku, syn kupca Leiba Birnbauma i Zlaty Marjem z domu Hofstatter, był uczniem gimnazjum w latach 1912-1920. Ocalał, po wojnie wypełnił ankietę szukając swoich krewnych.

4. Braw Mojżesz

Urodzony w Dołach 3 grudnia 1916 roku, syn Josefa Braw i Beili Mirli z domu Buchfuhrer. Był uczniem gimnazjum w latach 1930-1933, w 1955 roku złożył w Jad Waszem świadectwa dotyczące śmierci jego rodziców, 2 braci i 2 sióstr, mieszkał wtedy w Izraelu.

5. Ebelstein Abraham (Adolf)

Urodzony w Brzesku 28 stycznia 1898 roku, syn Jakoba Ebelsteina, blacharza w Brzesku, i Mesche Warenhaupt, mieszkał na ul. Głowackiego,uczęszczał do gimnazjum w latach 1911-1914, był bardzo dobrym uczniem. Przeniósł się z rodziną do Ostrawy w Czechach, tam ukończył  z wyróżnieniem IV klasę w 1915 roku. Ożenił się z Lizą Porudominsky, zamieszkali w Berlinie, gdzie w 1926 roku małżonkom urodziła się córka Mary. W 1937 roku razem z rodziną wyemigrował do Palestyny.

Abraham Ebelstein, 1940, zdjęcie z podania o przyznanie obywatelstwa, 1942, państwowe archiwum w Izraelu

6. Finder Samuel

Urodzony w Wojniczu 1 stycznia 1902 roku, syn propinatora Kiwy Findera i Rozalii z domu Grossbart. Uczęszczał do brzeskiego gimnazjum w roku szkolnym 1913/14. Przed wojną mieszkał w Antwerpii;  udało mu się dostać amerykańską wizę i w maju 1941 wyemigrował do USA.

7. Fischler Perla

Urodzona w Brzesku 28 września 1915 roku, córka Chaskela Habera/Fischlera i Chaji z domu Vogelhut/Fischler; uczęszczała do gimnazjum w latach 1929-1935; w 1939 roku wyszła za mąż w Krakowie za Jakoba Goetza z Grybowa. Jakob został zamordowany w Auschwitz 22 stycznia 1942 roku, Perła przeżyła i wróciła do Krakowa.

Powojenna karta rejestracyjna Perly Fischler, ze zbiorów Jad Waszem

8. Furst Lea (Laura)

Urodzona w Wiedniu 20 maja 1915 roku, córka nauczyciela religii mojżeszowej w Brzesku Jakoba Fursta i Fryderyki z domu Feingold, uczęszczała do gimnazjum w latach 1931-1935. Przeżyła wojnę razem z rodzicami i bratem w ZSRR. Wyszła za mąż za pochodzącego z Brzeska Abrahama (Romana) Ullmana, w 1949 roku wyemigrowała razem z rodziną do Izraela, zmarła w 2001 roku.

Lea (Laura) Furst, zdjęcie ze strony geni.com

9. Furst Mordechaj (Marian)

Urodzony w Komarnie (obecnie na Ukrainie, w obwodzie lwowskim)  4 kwietnia 1919 roku, syn  nauczyciela religii mojżeszowej w Brzesku Jakoba Fursta i Fryderyki z domu Feingold, uczęszczał do gimnazjum w latach 1931-1937, do klasy maturalnej. Przeżył wojnę razem z rodzicami i siostrą w ZSRR, w 1949 roku wyemigrował razem z rodziną do Izraela, zmarł w 2008 roku.

Nagrobek Mordechaja (Mariana) Fursta na cmentarzu w Haifie, Izrael

10. Gelberger Israel Leib (Leon)

Urodził się w Brzesku 13 listopada 1909 roku, syn kupca Rubina Ausenberga  i Sussli (Zofii) Gelberger. Uczęszczał do gimnazjum w latach 1920- 1928; od razu po maturze dostał się na studia na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Został lekarzem, od 1936 roku pracował w Wolbromiu, w tym mieście założył rodzinę. Od początku wojny i do listopada 1942 roku był w Wolbromiu, potem w obozie przesiedleńczym w Sosnowcu, gdzie dobrowolnie zgłosił się do pracy jako lekarz. Stamtąd został wysłany do obozu w Breslau-Neukirch. Trafił do Auschwitz, gdzie zostały zamordowane jego żona i córeczka. Israel Leib został wyzwolony z obozu Buchenwald. Po wojnie pozostał w Polsce, ale w 1946 roku zmienił nazwisko na Gelewski.

Israel Leib (Leon) Gelberger, 1928. Zdjęcie ze świadectwa dojrzałości, archiwum liceum ogólnokształcącego im. Mikołaja Kopernika w Brzesku

11. Gelberger Hirsch (Henryk)

Urodzony w Brzesku 15 kwietnia 1914 roku, synkupca Rubina Ausenberga  i Sussli (Zofii) Gelberger. Uczęszczał do gimnazjum w latach 1925-1927. Mieszkał w Brzesku, w 1942 roku ożenił się z Ryfka Kling. Rifka zginęła w obozie Auschwitz w 1943 roku. Hirsch przeżył i ożenił się ponownie. Jego drugą żona została urodzona w Otwocku w 1919 roku Helena Kirschbaum. Po wojnie przez jakiś czas przebywał razem z żoną w obozie dla uchodźców w Monachium, chciał wyemigrować do Australii, Ostatecznie w 1949 roku wyjechał do USA razem z żoną i urodzoną  w 1948 roku córeczką Sofią.

Zdjęcie ślubne Hirscha Gelbergera i Ryfki Kling, 1942. Ze zbiorów Rachel Kigel

12. Goldman Lea
Urodzona w Brzesku  24 września 1906 roku, córka kupca Mojżesza Chaima Goldmana i Ettel z domu Riegelhaupt. Uczęszczała do gimnazjum w latach 1916-1924, została nauczycielką, wyszła za mąż, nazwisko po mężu Konigsberger. Przeżyła wojnę w Związku Radzieckim, po wojnie była w Krakowie, później wyemigrowała do Izraela. Miała dzieci i wnuki, zmarła w Jerozolimie w 1993 roku

Powojenna karta rejestracyjna Lei Konigsberger z domu Goldman, 1946, ze zbiorów Jad Waszem

13. Goldman Berta

Urodzona w Brzesku 9 listopada 1913 roku, córka Mojżesza Chaima i Etel z domu Riegelhaupt, mieszkała w Brzesku, była uczennicą gimnazjum w latach 1924-1933, do klasy maturalnej. Przeżyła kilka obozów koncentracyjnych, po wojnie zamieszkała w Sztokholmie.

14. Goldstein Ida (Jola)

Urodzona w Borzęcinie 11 maja 1908 roku, córka kupca Abraham Goldsteina i Simy z domu Steinlauf/Elsner, uczęszczała do gimnazjum w latach 1919-1921. Zamieszkała w Niemczech, wyszła za mąż za Ernsta Goldberga, w 1935 toku w Berlinie urodziła syna Alberta. W 1939 roku rodzina wyemigrowała do Boliwii, gdzie Ida urodziła drugiego syna, Aleksandra.  

15. Herschkowicz Marjem Ittel

Urodzona w Brzesku 10 października 1915 roku, córka Wolfa Leiba Herschkowicza/Scheidlingera z Radłowa i Feigli z domu Kornhauser z Wieliczki, uczęszczała do gimnazjum w roku szkolnym 1930/31. Wyszła za mąż za szkolnego kolegę  Arie Leiba Steinlaufa, przed wojną wyemigrowała do Palestyny.

Marjem Ittel Steinlauf z domu Herschkowicz, 1942. Zdjęcie z podania o przyznanie obywatelstwa, 1942, państwowe archiwum w Izraelu

16. Hofstatter Mala (Amalia)

Urodzona w Zakliczynie  24 lipca 1903 roku, córka Majera Hofstattera, farmaceuty w Brzesku i Chany z domu Laufer. Uczęszczała do gimnazjum w latach 1913-1919. Ocalała, po wojnie mieszkała w Izraelu, złożyła w Jad Waszem świadectwo dotyczące śmierci jej ojca.

17. Hofstatter Sara Judit

Urodzona 7 stycznia 1905 roku w Zakliczynie, córka farmaceuty Majera i Chany z domu Laufer. Uczęszczała do gimnazjum w latach 1916-1920. Wyszła za mąż, nazwisko po mężu Spiegel. Mąż zginął w latach Zagłady, Sara Judit przeżyła, po wojnie mieszkała w Izraelu.

18. Itzkowicz Leibisz

Urodzony w Szczurowej 16 grudnia 1914 roku, syn Kupca Pinkasa i Gittli z domu Lejzer, uczęszczał do gimnazjum w Brzesku w roku szkolnym 1930/31 Ocalał, po wojnie mieszkał w Izraelu, w 1956 roku złożył w Jad Waszem świadectwa dotyczące śmierci jego ojca, 3 braci i siostry.

19. Klapholz Jakob Ozyasz

Urodzony w Brzesku 16 maja 1897 roku, syn burmistrza Henocha Klapholza i Racheli Lei z domu Klapholz; uczęszczał do gimnazjum w latach 1913-1918. Przed wojną mieszkał w Austrii; ożenił się z Deborą Fisch; miał syna Herberta urodzonego w 1932 roku. W 1943 roku udało mu się dostać do Szwajcarii; w czerwcu 1946 roku wyemigrował razem z żoną i synem do USA. Zmarł w Nowym Jorku 7 września 1950 roku.

Nagrobek Jakoba Ozyasza Klapholza, zdjęcie ze strony www.findagrave.com

20. Klapholz Benedykt

Urodzony w Krakowie 21 grudnia 1899 roku, syn kupca Meilecha Klapholza i Marguli (Julii) z domu Pomeranz. Uczęszczał do gimnazjum w Brzesku w latach 1911-1918, w 1918 roku zdał maturę. Ożenił się z pochodzącą z Warszawy Emilią Zelcer, przeprowadził się do Wiednia. Gdzie w 1936 roku małżonkom urodziła się córka Marietta. Tuż przed wojną Benedyktowi i Emilii udało się wyjechać do Palestyny, ale ich córka została w Warszawie z dziadkami. Marietta przeżyła na aryjskich papierach dzięki Stefanii Matuszewskiej, która opiekowała się nią przez ponad 4 lata. Rodzice odzyskali córkę w 1946 roku; w 1950 roku wyjechali z Izraela do USA. Benedykt Klapholz zmarł 29 lutego 1968 roku.

Benedykt Klapholz z córką Mariettą, 1946. Zdjęcie ze zbiorów Moniki Dugot

21. Klapholz Rachela (Rozalia)

Urodzona w Brzesku 19 sierpnia 1900 roku, córka dyrektora banku Kasriela Klapholza i Malki z domu Nattel, uczęszczała do gimnazjum w latach 1911-1915, wyszła za mąż za Menasze Friedlandta, przed wojną mieszkała w Wiedniu. Udało jej się wyjechać najpierw do Anglii, a w maju 1940 roku – do USA. Nie miała dzieci. Zmarła w Nowym Jorku 10 sierpnia 1988 roku, pochowana obok brata Jakoba.

22. Klapholz Rachela Kreindla (Roza)

Urodzona w Brzesku 22 lipca 1901 roku, córka kupca Meilecha Klapholza i Marguli (Julii) z domu Pomeranz. Uczęszczała do gimnazjum w Brzesku w latach 1911-1915. Wyszła za mąż za Leona Stolza, zamieszkała w Wiedniu, gdzie w 1927 roku urodziła córkę Erikę Sarę. Kiedy zaczęła się wojna, najpierw uciekła razem z mężem i córką do Rzymu, później do Lizbony, skąd  cała rodzina wyemigrowała do USA w sierpniu 1941 roku. Zmarła w 1986 roku.

Dwie strony z paszportu Rozy Stolz z domu Klapholz wydanego w Wiedniu 12.05.1939, ze zbiorów jej prawnuka Joshua White’a.

23. Klapholz Jakob

Urodzony w Brzesku 22 maja 1902 roku, syn 22.05.1902, syn dyrektora banku Kasriela Klapholza i Malki z domu Nattel, uczęszczał do gimnazjum w roku szkolnym 1913/14. Przed wojną mieszkał w Wiedniu razem z żoną Fridą; wyemigrował najpierw do Palestyny, a w sierpniu 1940 roku do USA. Już w USA małżonkom urodził się syn, Henoch (Henry), który dostał imię po swoim pradziadku, brzeskim burmistrzu Henochu Klapholzu. Jakob Klapholz zmarł w Nowym Jorku 14 marca 1987 roku.

Nagrobki rodzeństwa, Rosalie Friedlandt z domu Klapholz (1900-1988) i Jakoba Klapholza (1902-1987). Zdjęcie ze strony www.findagrave.com

24. Hirsch (Herman) Krauter

Urodzony w Dąbrowie Tarnowskiej  17 maja 1898 roku, syn frukarza i właściciela księgarni w Brzesku Chaima Krautera i Lei z domu Muller. Uczęszczał do brzeskiego gimnazjum w latach 1911-1918, do klasy maturalnej. Przed wojna mieszkał w Wiedniu razem z pochodząca ze Lwowa żona Reginą. W 1939 roku małżonkom udało się wyemigrować do USA, gdzie w 1942 roku urodził im się syn Allan. Hirsch Krauter zmarł w New Jersey w 1989 roku.

25. Lindner Salomon

Urodzony w Pomianowej 10 sierpnia 1907 roku, syn Mojżesza (Maurycego) Lindnera i Perly z domu Loffelholz, był uczniem gimnazjum w latach 1917-1919. Przed wojną mieszkał w Belgii; udało mu się dostać wizę i wyjechać z Brukseli do USA, dzięki czemu uniknął Zagłady.

26. Loffelholz Regina

Urodzona w Pomianowej 18 listopada 1906, córka Mojżesza Dawida i Laji z domu Wasserberger, uczęszczała do brzeskiego gimnazjum w latach 1916-1922. Wyszła za mąż za pochodzącego z Tarnowa lekarza Izydora Eichenholza, mieszkała w Krakowie na ul. Stradom, była nauczycielką gry na pianino. Podczas wojny była najpierw w Krakowie, pracowała jako pielęgniarka w szpitalu żydowskim, później trafiła do obozów koncentracyjnych w Płaszowie i Ravensbruck. Została wyzwolona w maju 1945 roku. Po wojnie znajdowała się w obozie dla uchodźców w Niemczech razem z mężem i urodzoną w 1943 roku adoptowaną córką Marią Witkowską; w 1948 roku chciała wyjechać do Palestyny.

Regina Eichenhlz z domu Loffelholz, zdjęciez podania o kennkartę, Kraków, 1941, ANK

27. Juda Leib (Leopold) Loffelholz

Urodzony w Brzesku 8 kwietnia 1908, syn Mojżesza Dawida i Laji z domu Wasserberger, uczęszczał do gimnazjum w latach 1916-1922. Dostał się na studia na Uniwersytecie Jagiellońskim, został adwokatem, mieszkał w Krakowie. Kiedy zaczęła się wojna, uciekł do Lwowa. Przeżył w Związku Radzieckim, w 1946 roku wrócił do Krakowa.

Powojenna karta rejestracyjna Leopolda Loffelholza, Kraków, 1946. Zdjęcie z basy danych USHMM

28. Sass Maria

Urodzona w Zatorze 8 listopada 1904 roku; córka Adolfa Sassa i Rozy Weiss. Uczęszczała do gimnazjum w roku szkolnym 1913/1914, w tym czasie mieszkała w Brzesku u Salamona Kohsa. Została pielęgniarką, mieszkała w Krakowie.  Przeżyła wojnę w Związku Radzieckim, wróciła do Krakowa. W 1948 roku zmieniła nazwisko na Wolska.

Powojenna karta rejestracyjna Marii Sass, Kraków, 1946. Zdjęcie z basy danych USHMM

29. Schiff Samuel

Urodzony w Gródku 25 stycznia 1913 roku, syn Jakoba, uczęszczał do brzeskiego gimnazjum w roku szkolnym 1929/30. Studiował na Politechnice we Lwowie, został inżynierem mechanikiem. Ewakuowany do Czelabińska, przeżył wojnę w Związku Radzieckim.

30. Seelengut Sara

Urodzona w Brzesku 16 maja 1906 roku, córka kupca Chaima Majera Seelenguta/Goldmana i Ettel z domu Zollman, uczęszczała do gimnazjum w roku szkolnym 1916/17. Przeprowadziła się do Krakowa, gdzie wyszła za mąż za inżyniera Bertolda Strelingera, w 1937 roku urodziła córkę Anitę. W czasie wojny używała imienia Ludwika  Strelinger, razem z mężem i córką byli w Związku Radzieckim, skąd przedostali się do Iranu jako uchodźcy, dzięki czemu uniknęli Zagłady.

Sara Strelinger z domu Seelengut, Kraków, 1934. Zdjęcie z podania o dowód osobisty, ANK

31. Spielman Riwka (Regina)

Urodzona w Borzęcinie 6 maja 1909 roku, córka Jakoba Spielmana i Sary Sussel z domu Mingelgrun, uczennica brzeskiego gimnazjum w latach 1920-1924. Ocalała, po wojnie mieszkała w Izraelu, zmarła w Tel Awiwie w 1997 roku.

32. Steinlauf Arie Leib (Leon)

Urodzony w Brzesku 1 lipca 1914, syn Jozefa i Scheindli Drobne z domu Steinlauf. Uczęszczał do gimnazjum w latach 1926-1934, do klasy maturalnej. W 1936 roku wyemigrował do Palestyny, dzięki czemu uniknął Zagłady. Ożenił się ze szkolna koleżanką Marjem Ittel Herschkowicz.

Arie Leib Steinlauf, zdjęcie z podania o przyznanie obywatelstwa, 1942, państwowe archiwum w Izraelu

33. Storch/Mehler Stefan

Urodzony w Krakowie 28 listopada 1911 roku, syn Mendela Storcha/Mehlera i Fani z domu Westreich, uczęszczał do brzeskiego gimnazjum w roku szkolnym 1930/31. Mieszkał w Krakowie, przeżył wojnę w Związku Radzieckim, w 1946 roku powrócił do Krakowa.

Powojenna karta rejestracyjna Stefana Storcha, 1946. Zdjęcie z bazy danych Jad Waszem

34. Strauber Lea Marja (Leonja)

Urodzona 19 lutego 1912 roku, córka Yisraela Bera Straubera i Ettel Yetti z domu Bruck, uczęszczała do brzeskiego gimnazjum w latach 1923-1932. W 1931 roku przeszła na Katolicyzm. W czasie wojny ukrywała się między innymi na plebanii w Wierzchosławicach. Ocalała.

35. Torbe Juliusz

Urodzony w Tarnowie 20 grudnia 1923 roku, syn adwokata Chaskla (Zygmunta) Torbe. Uczęszczał do brzeskiego gimnazjum w latach 1935-1938. Ojciec przeżył wojnę w Związku Radzieckim, w powojennej karcie rejestracyjnej (rok 1946) podał, że syn Juliusz mieszka w Anglii.

36. Ullman/Gewurtz Estera

Urodzona w Brzesku 16 maja 1907, córka Markusa Allmana/Gewurtz i Lieby Reisel z domu Zellnik/Warenhaupt. Uczęszczała do gimnazjum w latach 1918-1926, w 1926 roku zdała maturę. Studiowała filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Wyszła za mąż za dentystę Alfreda Langsama, zamieszkała w Krakowie, urodziła synów Adama (1934) i Henryka (1938). Cała rodzina przeżyła wojnę w Związku Radzieckim; po kilku latach pobytu w obozach dla uchodźców  w Niemczech, wyemigrowali do Kanady. Estera zmarła w 1987 roku.

Estera Langsam z domu Gewurtz, z mężem i synami w Kanadzie. Zdjęcie ze zbiorów Arie Ullmana

© Anna Brzyska, 2026